Sociale manipulatie

Omdat ik bezig ben een presentatie voor te bereiden over social media en hoe men dat kan inzetten voor je (vrijwilligers) organisatie, was ik even in wat ‘oude verkooptechnieken’ gedoken om die te vergelijken met de huidige. Technieken die eigenlijk helemaal niet zo heel erg verschillen, alleen een stuk massaler zijn geworden Toen ik begin jaren 90 “Grafische vormgeving” studeerde hadden wij nog niet de luxe van computers en photoshop. Alles deden we met de hand, maar verder zal het, denk ik, niet zo heel veel verschillen met wat ze nu leren op dezelfde opleiding waar het verkooptechnieken betreft. Het belangrijkste is immers; hoe kan ik het beeldmateriaal zodanig maken dat het mensen stimuleert iets te kopen of te doen? Niet alleen het product maar ook de gehele ‘look & feeling’ van het product goed in beeld brengen. Mensen zo zien te prikkelen en stimuleren dat ze een onweerstaanbare drang krijgen het product te ‘moeten hebben’. Niet alleen de vormgeving en het beeldmateriaal, maar ook de kleuren die gebruikt worden, de form, de manier waarop het gebracht wordt, zijn daar een belangrijk onderdeel van. Een stuk psychologie en hoe de consument te manipuleren dus. Een pak rijst verkoopt zichzelf niet door een gewoon een kale doos met rijst te zijn. Breng die doos mooi in beeld, plaats het in een omgeving die de smaak en geur van de rijst bijna oproept, maak de verpakking mooi, presenteer het aantrekkelijk en aannemelijk, zet er een pakkende zin bij die je aanspreekt; en heel veel mensen willen opeens die rijst hebben! Precies zo werkt het met reclame spotjes op TV, sluipreclame in films, en zelfs de manier waarop winkels ingericht zijn. Waarom zou het in de digitale wereld anders zijn? We worden voortdurend bespeeld. Er wordt voortdurend op ons onderbewustzijn ingepraat. Ons koopgedrag wordt gevolgd om beter te bepalen hoe we te manipuleren zijn, welke dingen ons het meest prikkelen tot het doen van een aankoop of het veranderen van ons gedrag. Dat online platformen hier handig op ingesprongen zijn en het spel geperfectioneerd hebben mag je dan ook niet verbazen! In het kader van de op handen zijnde presentatie werd ik getipt op een nieuwe documentaire op Netflix ‘The Social Problem’ die het heel mooi in beeld brengt op een, voor iedereen, begrijpelijke manier. Ex werknemers van o.a. Facebook en Twitter vertellen hoe deze platformen gebruik maken van gedragsmanipulatie, hoe ze niet alleen ons gedrag maar ook onze perceptie aanpassen. Hoe ze het verslavingsgedrag in de mens aanspreken en uitbuiten met foefjes zoals; triggers, nep nieuws en emoties. In de documentaire wordt op een hele heldere manier inzicht gegeven in een hele enge wereld waarin we leven en waarvan we ons vaak niet eens bewust zijn. Het laat ook zien hoezeer onze vermeende ‘eigen keuzes’ en ‘eigen inzichten’ gekleurd worden door algoritmes en manipulatie van industrieën die ons, ‘de consument’, als product zien. Het draait namelijk helemaal niet om ons maar om de bedrijven die er miljoenen euro’s in pompen om hun producten bij ons aan de man te brengen. Dat zijn de klanten; de organisaties die ‘de manipulatie van ons koopgedrag’ inkopen bij de grote platformen waarvan wij zo afhankelijk geworden zijn. Ze zeggen het in deze documentaire heel mooi; “Als je niet voor het product betaalt; dan ben jij het product”. Feitelijk ben ik, als grafisch vormgever en zelfs als PR & Communicatie mederwerker, niet veel beter, dat besef ik me terdege. Alleen is mijn speeltuin minder massaal. Maar ook ik maak gebruik van mijn psychologische kennis inzake koopgedrag en manipulatie bij het maken van een logo, een website, een flyer, een zakelijk bericht op social media of een krantenartikel. Ik ben me voortdurend bewust welk effect een bepaalde kleur heeft, hoe de ‘look & feeling’ van een website, visitekaart, flyer en tekst overkomt en welke bedoeling ik daar zelf achter heb, door specifiek voor deze vormgeving te kiezen. “Hoe lok ik mensen naar deze website toe? Hoe stimuleer ik “impulsaankopen”? Hoe lok je mensen naar dit product toe?” zijn vragen die je voortdurend in je achterhoofd hebt. Misschien dat ik daarom ook anders kijk naar het nieuws, reclame, social media en de stemming makerij van tegenwoordig…ongeacht wat er zich in en om ons afspeelt, achter de schermen worden er hele andere belangen nagejaagd. Daarvoor ben ik geen complot denker, maar wel iemand die bewust is van ‘layers’. Het leven heeft (voor mij) verdraaid veel weg van Photoshop en de wereld van social media is één groot spel van aanbod en behoefte; Als je weet hoe dat spel werkt en je door hebt welke zetten je moet doen om je spelers daar te krijgen waar je ze wilt hebben, dan heb je de wereld in je handen. De vraag is alleen wel; ten koste van wat? Maar goed….in de presentatie voor de vrijwilligersorganisaties natuurlijk gewoon wat foefjes; om een beetje ‘mee te mogen spelen’ 😉